Bevel tot binnenlaten geuzen

Home / Bronnen / Bevel tot binnenlaten geuzen    |    Terug
Bevel tot binnenlaten geuzen
   
   
 
 
 
 
Transcriptie
Die Prince van Orangien, Grave van Nassou etc., Heere ende Baroen van Breda, van Diest etc. . . Eersame vrome lieve bezundere. Alzoe wij vernomen hebben met wat vlijt ende neersticheyt ghijlieden die fortifficatien der stede van Alckmaer hebt gevoirdert, en hebben wij nyet willen laeten u lieden daer van d te bedancken. Ende alzoe die zelve stadt nu naest den vijandt gelegen is ende dat men nyet en kan geweten wat de vijandt ter handen nemen zal, daer hij die overhandt over die goede stadt Haerlem behielde, soe hadden wij goet gevonden Jonckeren Jacques Cabeliau ter superintendentie der zelver stede van Alckmaer te stellen ende hen te bevelen van stonden aene met een vendel inder voorseide stede van Alckmaer te trecken, twelck wij oick ons bedunckens u lieden doen ter tijt gescreven hebben. Waer up nochtans wij verstaen ghijlieden eenighe zwaricheyt maekt, alzoe u lieden dunckt datter noch gheen dangier is. Maer alzoe wij goet vynden bij tijde alle periclen te precaueren, is andermael ons begeren u lieden des nyettemin versouckende bij desen dat ghij sonder voirder zwaricheyt te maecken den bovengenoimpden Cabbiliau met zijn vendel knechten binnen der stede van Alckmaer laet trecken tot verzeeckertheyt der zelver ende van u lieden elck int bezundere. Ende daer wij u wijders eenighe hulpe ofte bijstandt gedoen connen en zal tzelve aen ons nyet gebreken. Eersame vrome lieve bezundere.

Bevel tot binnenlaten geuzen

Willem van Oranje wilde dat Alkmaar goed voorbereid was op een mogelijke Spaanse aanval. In deze brief liet hij het stadsbestuur van Alkmaar weten hoe hij de stad wilde beschermen. Oranje wilde voorkomen dat in Alkmaar hetzelfde zou gebeuren als in Haarlem. Op de dag dat Oranje de brief aan het stadsbestuur van Alkmaar schreef, had Haarlem zich over moeten geven aan de Spanjaarden. Hij stelde daarom de geuzenleider Jacob Cabeliau (in deze brief Jacques) aan als ‘superintendent’ (vergelijkbaar met een bevelhebber) van de stad. Bovendien had Oranje hem gevraagd om met zijn geuzenleger naar de stad te gaan.  

Het stadsbestuur van Alkmaar was verdeeld over dit bevel. In de stad waren protestantse burgers en bestuurders die op de hand van Willem van Oranje waren, maar er waren ook katholieken die de geuzen liever zagen gaan dan komen. De geuzen binnenlaten zou een definitieve keuze tegen de Spanjaarden betekenen. Bovendien had een paar weken eerder een geuzenleger hardhandig opgetreden rondom de stad. Degenen die de geuzen liever niet binnen de stadsmuur wilden, gebruikten dit geweld als reden om de poort gesloten te houden voor de geuzen.  

Willem van Oranje wist dat zijn bevel gevoelig lag: 'wij verstaen [dat] ghijlieden eenighe zwaricheyt maekt'. Maar in zijn ogen was het nu niet het moment om te twijfelen. Een groot gevaar lag op de loer! Oranje vroeg de stadsbestuurders daarom hun twijfels opzij te schuiven en de geuzen binnen te laten. Hij pakte zijn boodschap ook tactisch in. Oranje begon zijn brief met een compliment over het werk dat de Alkmaarders hadden verzet aan het verbeteren van de vesting. Hij sloot af met de belofte om meer hulp te bieden wanneer dat nodig zou blijken.  

Uiteindelijk zijn Cabeliau en zijn geuzenleger Alkmaar binnengekomen. Of zij door het stadsbestuur zijn binnengelaten of zelf de poort hebben geforceerd, is niet bekend. 

Maker: Willem van Oranje
Datering: 1573-07-13
Collectie: RAA, Archief van de gemeente (stadsarchief) Alkmaar, 1254 (1325) -1815 (1816)
Nummer: 2076
Link: https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/archieven/archieven-2/scans/NL-AmrRAA-10.1.1.001/2.13.1.2/start/300/limit/50/highlight/40
Regionaal Archief Alkmaar

Het Regionaal Archief Alkmaar beheert archieven uit een deel van Noord-Holland. De studiezaal is gevestigd aan de Bergerweg 1, 1815 AC Alkmaar. Veel informatie is ook te vinden op de website www.archiefalkmaar.nl. 

Heb je een opmerking of vraag over deze bron? Of een suggestie voor een nieuwe bron, onderwerp of thema? Laat het ons weten via educatie@archiefalkmaar.nl.

Geschiedenislokaal Regionaal Archief

Bevel tot binnenlaten geuzen

Tijdvak: Tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600)


Omschrijving

Bevel tot binnenlaten geuzen

Willem van Oranje wilde dat Alkmaar goed voorbereid was op een mogelijke Spaanse aanval. In deze brief liet hij het stadsbestuur van Alkmaar weten hoe hij de stad wilde beschermen. Oranje wilde voorkomen dat in Alkmaar hetzelfde zou gebeuren als in Haarlem. Op de dag dat Oranje de brief aan het stadsbestuur van Alkmaar schreef, had Haarlem zich over moeten geven aan de Spanjaarden. Hij stelde daarom de geuzenleider Jacob Cabeliau (in deze brief Jacques) aan als ‘superintendent’ (vergelijkbaar met een bevelhebber) van de stad. Bovendien had Oranje hem gevraagd om met zijn geuzenleger naar de stad te gaan.  

Het stadsbestuur van Alkmaar was verdeeld over dit bevel. In de stad waren protestantse burgers en bestuurders die op de hand van Willem van Oranje waren, maar er waren ook katholieken die de geuzen liever zagen gaan dan komen. De geuzen binnenlaten zou een definitieve keuze tegen de Spanjaarden betekenen. Bovendien had een paar weken eerder een geuzenleger hardhandig opgetreden rondom de stad. Degenen die de geuzen liever niet binnen de stadsmuur wilden, gebruikten dit geweld als reden om de poort gesloten te houden voor de geuzen.  

Willem van Oranje wist dat zijn bevel gevoelig lag: 'wij verstaen [dat] ghijlieden eenighe zwaricheyt maekt'. Maar in zijn ogen was het nu niet het moment om te twijfelen. Een groot gevaar lag op de loer! Oranje vroeg de stadsbestuurders daarom hun twijfels opzij te schuiven en de geuzen binnen te laten. Hij pakte zijn boodschap ook tactisch in. Oranje begon zijn brief met een compliment over het werk dat de Alkmaarders hadden verzet aan het verbeteren van de vesting. Hij sloot af met de belofte om meer hulp te bieden wanneer dat nodig zou blijken.  

Uiteindelijk zijn Cabeliau en zijn geuzenleger Alkmaar binnengekomen. Of zij door het stadsbestuur zijn binnengelaten of zelf de poort hebben geforceerd, is niet bekend. 

Maker: Willem van Oranje
Datering: 1573-07-13
Collectie: RAA, Archief van de gemeente (stadsarchief) Alkmaar, 1254 (1325) -1815 (1816)
Nummer: 2076
Link: https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/archieven/archieven-2/scans/NL-AmrRAA-10.1.1.001/2.13.1.2/start/300/limit/50/highlight/40

Regionaal Archief Alkmaar

Het Regionaal Archief Alkmaar beheert archieven uit een deel van Noord-Holland. De studiezaal is gevestigd aan de Bergerweg 1, 1815 AC Alkmaar. Veel informatie is ook te vinden op de website www.archiefalkmaar.nl. 

Trefwoorden

protestantisme
katholicisme
Beleg van Alkmaar
Jacob Cabeliau
geuzenleger
Willem van Oranje
Tachtigjarige Oorlog
Nederlandse opstand
stadsbestuur