Polsstokbriefje

Home / Bronnen / Polsstokbriefje    |    Terug
Polsstokbriefje
   
   
 
 
 
 

Polsstokbriefje

'Wij zijn zeer verwondert dat u Edele ons geen ontset en doet nae uwen beloften' begint deze brief. Oftewel: 'Wij zijn erg verbaasd dat u ons niet komt bevrijden, volgens uw belofte.' Het is een noodkreet vanuit het door Spaanse troepen omsingelde Alkmaar.

Het briefje is ondertekend door onder meer geuzenleider Jacob Cabeliau en de Alkmaarse burgemeester Floris van Teijlingen. Zij vragen Diederik Sonoy in Schagen om hulp. Sonoy was de belangrijkste bevelhebber van de geuzen in Noord-Holland. De geuzen en stadsbestuurders in het belegerde Alkmaar hadden verwacht snel versterking te krijgen van hun bondgenoten buiten de stad. Maar terwijl het Beleg voortduurde, liet de hulp op zich wachten. Als Sonoy Alkmaar niet snel zou bevrijden, met soldaten óf door de dijken door te steken, dan zou de stad in handen van de Spanjaarden vallen, staat er in de brief. En dat zou dan helemaal de schuld van Sonoy zijn: 'die faute van uwer Edelen'.

Het briefje is bestemd om de belegerde stad uit gesmokkeld te worden. Daarom is het heel klein. Opgevouwen en opgerold zou het verborgen zijn geweest in de polsstok van een geheime boodschapper. Zo’n polsstok was een lange stok waarmee over sloten gesprongen kon worden. Het briefje wordt daarom wel een polsstokbriefje genoemd. De bekendste boodschapper die zulke polsstokbriefjes de stad uitsmokkelde was Maarten Pieterszoon van der Mey - hoewel het niet zo waarschijnlijk is dat hij ook dit briefje vervoerde. Het Regionaal Archief bewaart nog een tweede polsstokbriefje. Ook daarin vragen geuzenleiders en stadsbestuurders Sonoy vanuit Alkmaar om soldaten en om het doorsteken van de dijken. De twee polsstokbriefjes behoren tot de topstukken van het archief. 

Alkmaar moest lang op de gevraagde hulp wachten. Diederik Sonoy gaf uiteindelijk bevel de sluizen open te zetten en de dijken door te steken. Toen het water rondom Alkmaar steeg, bliezen de Spaanse troepen de aftocht.

Lees hier de tekst van de polsstokbriefjes in modern Nederlands.

Maker: Jacob Cabeliau, Wilhelm van Zonnenberch, Jaques Hennebert, Jan Spiegel, Floris van Teijlingen, Claes Hercxz, Dirck Duvel
Datering: 1573
Collectie: RAA, Archief van de gemeente (stadsarchief) Alkmaar, 1254 (1325) -1815 (1816)
Nummer: 2076 brief 91
Link: https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/archieven/archieven-2/scans/NL-AmrRAA-10.1.1.001/2.13.1.2/start/160/limit/10/highlight/6
Regionaal Archief Alkmaar

Het Regionaal Archief Alkmaar beheert archieven uit een deel van Noord-Holland. De studiezaal is gevestigd aan de Bergerweg 1, 1815 AC Alkmaar. Veel informatie is ook te vinden op de website www.archiefalkmaar.nl. 

Heb je een opmerking of vraag over deze bron? Of een suggestie voor een nieuwe bron, onderwerp of thema? Laat het ons weten via educatie@archiefalkmaar.nl.
  Onderdeel van thema's

Geschiedenislokaal Regionaal Archief

Polsstokbriefje

Tijdvak: Tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600)


Omschrijving

Polsstokbriefje

'Wij zijn zeer verwondert dat u Edele ons geen ontset en doet nae uwen beloften' begint deze brief. Oftewel: 'Wij zijn erg verbaasd dat u ons niet komt bevrijden, volgens uw belofte.' Het is een noodkreet vanuit het door Spaanse troepen omsingelde Alkmaar.

Het briefje is ondertekend door onder meer geuzenleider Jacob Cabeliau en de Alkmaarse burgemeester Floris van Teijlingen. Zij vragen Diederik Sonoy in Schagen om hulp. Sonoy was de belangrijkste bevelhebber van de geuzen in Noord-Holland. De geuzen en stadsbestuurders in het belegerde Alkmaar hadden verwacht snel versterking te krijgen van hun bondgenoten buiten de stad. Maar terwijl het Beleg voortduurde, liet de hulp op zich wachten. Als Sonoy Alkmaar niet snel zou bevrijden, met soldaten óf door de dijken door te steken, dan zou de stad in handen van de Spanjaarden vallen, staat er in de brief. En dat zou dan helemaal de schuld van Sonoy zijn: 'die faute van uwer Edelen'.

Het briefje is bestemd om de belegerde stad uit gesmokkeld te worden. Daarom is het heel klein. Opgevouwen en opgerold zou het verborgen zijn geweest in de polsstok van een geheime boodschapper. Zo’n polsstok was een lange stok waarmee over sloten gesprongen kon worden. Het briefje wordt daarom wel een polsstokbriefje genoemd. De bekendste boodschapper die zulke polsstokbriefjes de stad uitsmokkelde was Maarten Pieterszoon van der Mey - hoewel het niet zo waarschijnlijk is dat hij ook dit briefje vervoerde. Het Regionaal Archief bewaart nog een tweede polsstokbriefje. Ook daarin vragen geuzenleiders en stadsbestuurders Sonoy vanuit Alkmaar om soldaten en om het doorsteken van de dijken. De twee polsstokbriefjes behoren tot de topstukken van het archief. 

Alkmaar moest lang op de gevraagde hulp wachten. Diederik Sonoy gaf uiteindelijk bevel de sluizen open te zetten en de dijken door te steken. Toen het water rondom Alkmaar steeg, bliezen de Spaanse troepen de aftocht.

Lees hier de tekst van de polsstokbriefjes in modern Nederlands.

Maker: Jacob Cabeliau, Wilhelm van Zonnenberch, Jaques Hennebert, Jan Spiegel, Floris van Teijlingen, Claes Hercxz, Dirck Duvel
Datering: 1573
Collectie: RAA, Archief van de gemeente (stadsarchief) Alkmaar, 1254 (1325) -1815 (1816)
Nummer: 2076 brief 91
Link: https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/archieven/archieven-2/scans/NL-AmrRAA-10.1.1.001/2.13.1.2/start/160/limit/10/highlight/6

Regionaal Archief Alkmaar

Het Regionaal Archief Alkmaar beheert archieven uit een deel van Noord-Holland. De studiezaal is gevestigd aan de Bergerweg 1, 1815 AC Alkmaar. Veel informatie is ook te vinden op de website www.archiefalkmaar.nl. 

Trefwoorden

Alkmaar
Schagen
oorlogsvoering
Beleg van Alkmaar
geuzenleger
polsstokbrieven
Willem van Oranje
geuzenleider
Diederik Sonoy
Tachtigjarige Oorlog
Maarten Pieterszoon van der Mey
Nederlandse opstand